Welkom op de West Brabantse Waterlinie

Het Ravelijn en de Waterschans in Bergen op Zoom, Fort Henricus in Steenbergen en Fort de Roovere in Halsteren gelden als de voornaamste (bewaarde) verdedigingswerken in de oudste volwaardige waterlinie van ons land. De West Brabantse Waterlinie is bovendien dé bakermat van de inundatietechniek. Door grote delen van het laaggelegen land tussen Steenbergen en Bergen op Zoom onder water te zetten, werd in de 17de en 18de eeuw een haast onneembare horde opgeworpen voor met name de Spaanse en Franse troepen. Dankzij het subsidiëringsprogramma Landschappen van Allure van de provincie Noord-Brabant is de West Brabantse Waterlinie als onderdeel van de Zuiderwaterlinie de afgelopen jaren in ere hersteld om inwoners en bezoekers een unieke, recreatieve ervaring te bieden. Ontdek én beleef de rijke (militaire) historie, de cultuur, de natuur, het water en de architectonische hoogstandjes. Vandaag én in de toekomst.

De West Brabantse Waterlinie komt terug in de Brabantse Wal, een Landschap van Allure. Neem alvast een kijkje vanuit de lucht.  Wil je meer weten over het project? Kijk dan op West Brabantse Waterlinie.

Fort Henricus - Steenbergen
Fort Henricus is eigendom van Natuurmonumenten en draagt de naam van graaf Hendrik III van Nassau: één van de voorvaderen van koning Willem-Alexander, die nog altijd Heer van Steenbergen is. Het fort is in 1626/1627 gebouwd op last van Prins Maurits en werd in 1809 voor het laatst in staat van paraatheid gebracht,toen de Engelse troepen in Zeeland landden. Het omvangrijke fort was een dorp op zich en diende vooral ter bescherming van de Steenbergse haven en de inundatiesluis. Het lag in die tijd aan open water. Vandaar dat er ‘Steenbergen aan Zee’ staat op het aquaduct van de A4 met het havenkanaal. Van de duizenden soldaten die ooit op Fort Henricus gelegerd waren, zijn er velen getrouwd met Steenbergse burgermeisjes. De uitkijktoren bij de entree van het fort is een cadeau van en aan de inwoners van Steenbergen, in verband met het afscheid van burgemeester Jan Hoogendoorn in 2012. Klim erop en geniet van het uitzicht op ’t gèèfste plekske aon de Vliet!

Fort de Roovere - Bergen op Zoom
Fort de Roovere in Halsteren ontwikkelt zich in toenemende mate tot hét centrum van de West Brabantse Waterlinie. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan de Mozesbrug, waarvan de rand op gelijke hoogte ligt met het water in de gracht. Hier kun je doorheen waden, zoals Mozes deed door de Rode Zee. Naast deze opmerkelijke toegangsbrug steekt Pompejus huizenhoog boven het fort uit. Vanaf deze gigantische uitkijktoren kun je de hele West Brabantse Waterlinie overzien. Tegelijkertijd is het een openluchttheater en expositieruimte. Pompejus is met vereende krachten van inwoners, organisaties en de gemeente Bergen op Zoom tot stand gekomen. Momenteel wordt gewerkt aan de realisatie van een poterne (tunnel), waardoor je als het ware terug gaat in de tijd. Ook komt er nog een waterspeelplaats, die spelenderwijs duidelijk maakt hoe inundatie in z’n werk gaat. Fort de Roovere leent zich bovendien uitstekend voor een breed scala aan culturele en sportieve evenementen.

Ravelijn - Bergen op Zoom
Het vernuftige stelsel van stadswallen, bastions, ravelijnen en lunetten dat Menno van Coehoorn in Bergen op Zoom realiseerde, zijn zonder meer te beschouwen als de kroon op het werk van deze vermaarde vestingbouwer. Als één van de grenssteden tussen de Republiek en de Spaanse (later Oostenrijkse) Nederlanden, moest Bergen op Zoom dan ook goed verdedigd worden. Alleen in 1747 lukte dit uiteindelijk niet en viel ‘de maagdelijke stad’ ten prooi aan Franse troepen. Het Ravelijn op den Zoom herinnert heden ten dage nog altijd aan die tijd. Het lag als een vooruitgeschoven post in de buitengracht van de vesting. Je kunt er een adembenemend kijkje nemen in de ondergrondse, bomvrije kazematten of over een drijvende brug in het ‘Pielekeswater’ naar de oorspronkelijke toegangspoort wandelen. Het Ravelijn gaat een nieuwe toekomst tegemoet als evenementenlocatie, waarvoor in de wal een speciale kiosk is aangebracht.


Waterschans - Bergen op Zoom
De geschiedenis van de Waterschans gaat terug tot het begin van de Tachtigjarige Oorlog, toen Bergen op Zoom nog in Spaanse handen was. De Spanjaarden bouwden in de periode 1568-1577 op deze strategische locatie het Fort op ’t Hooft. Nadat de Staatse troepen de stad hadden heroverd, gaf vader des vaderlands Willem van Oranje opdracht voor de aanleg van een fort aan de noordkant én een fort aan de zuidkant van het havenkanaal. Van deze Noord- en Zuidschans (ontwerp Abraham Andriessen) bleef uiteindelijk alleen de laatste over: de Waterschans. Hier vandaan kon niet alleen (de haven van) Bergen op Zoom worden beschermd maar hield men ook controle over de Schelde en de belangrijke vaarroute van Middelburg naar Dordrecht. In 1873, Bergen op Zoom was geen vestingstad meer, vestigde Charles de Meulemeester zijn oesterkwekerij in de grachten binnen het fort. Vanuit Bergen op Zoom werden decennia lang oesters geëxporteerd naar alle grote steden van Europa. Tot in de jaren negentig van de vorige eeuw werden er zelfs nog kreeften gehouden op de Waterschans. 


Ontdek de West Brabantse Waterlinie met een fiets- of wandelroute. Voor meer informatie kijk dan op de website  en download de app. Liever op stap zonder telefoon? Koop dan een van de vier routes bij VVV Brabantse Wal voor €1,50 per stuk.